İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Dr. Cemil Tugay tarafından başlatılan bokaşi kompostu projesi, kent sakinlerinden yoğun ilgi görüyor. Organik atıkların evlerde dönüştürülmesini hedefleyen bu çevreci girişim, bugüne kadar 4 bin 556 haneye ulaştı. Tarımsal Hizmetler Dairesi Başkanlığı, bu kapsamda farklı ilçelerde toplam 128 eğitim düzenleyerek İzmirlileri sürdürülebilir atık yönetimi sistemine dahil etti.

Evde Başlayan Dönüşüm Projesi

Başkan Tugay'ın sürdürülebilir atık yönetimi vizyonu doğrultusunda hayata geçirilen “Dönüşüme Evde Başla” projesi, kent genelinde yaygınlaşmaya devam ediyor. Tarımsal Hizmetler Dairesi Başkanlığı Kompost Üretimi ve Geri Kazanım Şube Müdürlüğü tarafından yürütülen uygulama, sağlıklı toprakların korunması, organik atıkların kaynağında değerlendirilmesi ve sürdürülebilir tarım pratiklerinin yaygınlaştırılması amaçlarını taşıyor. Son olarak Ahmed Adnan Saygun Sanat Merkezi'nde düzenlenen etkinlikte, İyi Tarım İzmir uygulaması üzerinden başvuran ve uygun bulunan 105 vatandaşa daha bokaşi kompost seti teslim edildi. Böylece 2026 yılının ocak ayından bu yana dağıtılan set sayısı 4 bin 556'ya ulaştı.

Gerçekleştirilen eğitimlerde, katılımcılara evsel organik atıkların kaynağında ayrıştırılması, bokaşi yöntemiyle ön kompost üretimi ve elde edilen ürünün toprak verimliliğine katkıları hakkında uygulamalı bilgiler verildi. Tarımsal Hizmetler Dairesi Başkanlığı ayrıca, ürettikleri kompostu kullanmak istemeyen vatandaşlardan kompost kovalarını teslim alarak, toplanan ön kompostları Konak Kadifekale Mahalle Bostanı'nda toprağa kazandırıyor. Bu sayede organik maddenin yeniden üretim döngüsüne katılması sağlanıyor.

Bokaşi Kompostu Nedir ve Nasıl Kullanılır?

Japonca'da “fermente organik madde” anlamına gelen bokaşi kompostu, mutfaklardan çıkan meyve ve sebze atıkları, yemek artıkları ile çay ve kahve posası gibi organik atıkları, koku, sinek ve haşere oluşturmadan kapalı kovalar içinde fermente eden çevreci bir yöntemdir. Oksijenin sınırlı olduğu ortamda yararlı mikroorganizmalarla gerçekleşen fermantasyon sayesinde organik atıklar çürümeye bırakılmadan değerlendirilir. Ev ortamında kolaylıkla uygulanabilen ve apartman yaşamına uygun olan bu sistem, günlük kullanımda pratiklik sunar. Süreç sonunda elde edilen fermente ürün, toprağın yapısını iyileştiren ve besin değeri yüksek bir toprak düzenleyici olarak kullanılabilir. Ayrıca, fermantasyon sırasında oluşan bokaşi sıvısı seyreltilerek doğal sıvı gübre olarak değerlendirilebilir.

İzmirliler, bokaşi kompost seti almak için “İyi Tarım İzmir” mobil uygulaması üzerinden başvuru yapabiliyor. Projeye katılan gönüllü haneler, eğitimden sonra evsel organik atıklarını bokaşi kovalarında biriktirerek kompost aşamasını tamamlıyor. Sürecin ardından yurttaşlar, “İyi Tarım İzmir” mobil uygulaması üzerinden “kovam dolu” bildirimi yaparak yeni kovalarını alabiliyor.

İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin dağıttığı bokaşi setlerinin kullanım talimatları ise şöyledir:

  1. Musluğu contalar içte–dışta olacak şekilde kovaya takıp somunu sıkın.
  2. Süzgeci yerleştirip 3–4 cm mukavva veya baskısız karton ekleyin. Beyaz kâğıt, peçete, renkli viyol ve dergi kullanmayın; fazla kâğıt alt suyu geciktirir.
  3. 1 ölçek (50 ml) konsantreyi klorsuz suyla 1:10 seyreltip karton–mukavvayı ıslatın; ilerleyen aşamada oran 1:100 olabilir. Klorsuz su kullanın; gerekirse şebeke suyunu bir gece bekletin. Konsantreyi kullanım sonrası ağzı kapalı şekilde buzdolabında saklayın.
  4. Atıkları küçük parçalara ayırıp günde tek sefer ekleyin, talaş serpip sıvıyla ıslatın. Mikro-aerobik ortam için eklemeyi tek seferde yapın; sıvı buzdolabında 1 hafta saklanır. Atıklar ne kadar küçük parçalara ayrılırsa bokaşi alt suyu daha hızlı oluşur. Talaş ve seyreltilmiş konsantre eklenen atıkları deliksiz aparatla iyice sıkıştırın; bu fermantasyonu hızlandırır ve kokuyu önler. Kimyasal işlem görmemiş odun talaşı kullanın. Talaş yoksa geçici olarak baskısız karton, mukavva veya buğday kepeği tercih edilebilir.
  5. Fermantasyon için atıklar havasız kalmalı; kapak sıkıca kapatılmalı ve ekleme günde tek sefer yapılmalıdır. Kova, doğrudan güneş almayan bir yerde tutulmalıdır. Oda sıcaklığında (yaklaşık 24 °C) mikroorganizmalar verimli çalışır ve alt su zamanında oluşur.
  6. Bokaşi alt suyu 15–20 gün içinde gün aşırı alınır, klorsuz suyla 1:100 seyreltilip bitkilere iki sulamada bir verilir. Rengi elma sirkesi gibi, kokusu turşu/sirke olmalıdır; kötü koku veya renk değişimi bozulma göstergesidir. Kova her gün kontrol edilmelidir; alt su buzdolabında saklanır ve bozulmuşsa kullanılmaz.
  7. Sette iki kova bulunur; ilk kova dolup fermantasyona girince ikinci kovayla devam edilir. Dolu kova en az iki hafta kapalı, karanlık ve güneş almayan yerde bekletilir; sıvı gübre bu sürede günlük alınır. Sıkıştırma kapağı kovalar arasında kullanılır; bu nedenle sette tek kapak bulunur.
  8. En az 15 gün fermente olmuş posa, bahçe veya saksıda yaklaşık 30 cm derinliğe gömülür. İki ay sonra bitki dikimine uygun hale gelir; istenirse çıkarılıp başka bir yerde kompost olarak kullanılabilir.