Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre, dünya genelinde 55 milyonu aşkın insan demans problemiyle mücadele ediyor. Bu sayının, küresel nüfusun yaşlanmasıyla birlikte 2050 yılına kadar 139 milyona ulaşması öngörülüyor. Demans, sadece hafıza kaybıyla sınırlı kalmayıp bireyin dikkat, dil, karar verme yetenekleri ve günlük yaşam aktivitelerini de olumsuz etkileyen, bağımsızlığı kısıtlayan karmaşık bir sendromdur. Bu durum, hem hastaların hem de onlara bakan kişilerin yaşam kalitesini önemli ölçüde düşürebilir.

Demansın en yaygın nedeni Alzheimer hastalığı olmakla birlikte, ileri yaş, genetik yatkınlık ve aile öyküsü gibi değiştirilemez faktörlerin yanı sıra, yaşam tarzıyla ilişkili değiştirilebilir risk faktörleri de büyük rol oynamaktadır. Acıbadem International Hastanesi Nöroloji Uzmanı Dr. Fikri Halaçoğlu, yaz döneminde yapılan bazı yaşam alışkanlığı hatalarının demans riskini artırabileceği konusunda uyarılarda bulunuyor. Dr. Halaçoğlu, “Yaz aylarında demans riskini artıran en kritik iki etken, vücudun susuz kalması ve kan basıncı dalgalanmalarıdır. Bu nedenle, susuzluk hissetmeden düzenli su tüketimi ve yüksek tansiyon hastalarının kan basıncını sürekli kontrol etmeleri hayati önem taşımaktadır” diye belirtiyor.

Dr. Halaçoğlu, değiştirilebilir risk faktörlerine yaşam boyu odaklanarak demans vakalarının yaklaşık yüzde 40'ının önlenebileceğini veya başlangıcının geciktirilebileceğini vurguluyor. Nöroloji Uzmanı Dr. Fikri Halaçoğlu, yaz aylarında demans riskini artıran başlıca etkenleri ve alınması gereken önlemleri detaylandırdı:

Susuz Kalmak

Dr. Fikri Halaçoğlu, özellikle ileri yaştaki bireylerde yaz aylarında sık görülen veya şiddetli susuzluğun demans açısından önemli bir risk faktörü olduğunu belirtiyor. Susuzluğun, idrar yolu enfeksiyonu, elektrolit dengesizliği, uyku bozuklukları ve tansiyon düzensizlikleri yoluyla zihinsel performansı hızla kötüleştirebileceğini ifade ediyor. Bu durumun doğrudan kalıcı demansa yol açmaktan ziyade, mevcut bilişsel zayıflığı belirgin hale getirebileceğini, deliryumu tetikleyebileceğini ve damar sağlığını olumsuz etkileyerek uzun vadede beyin rezervini azaltabileceğini ekliyor. Sonuç olarak, vasküler demans ve Alzheimer tipi demans riskinin artabileceği konusunda uyarıyor.

  • Nasıl önlem almalı? Güneşin en yoğun olduğu 11.00-16.00 saatlerinde dışarı çıkmamaya özen gösterin. Susuzluk hissetmeden düzenli su tüketin. Koyu idrar, ateş veya ani dalgınlık gibi belirtilerde derhal bir sağlık kuruluşuna başvurun.

Yüksek Tansiyon

Yaz aylarındaki aşırı sıcaklar, yetersiz sıvı alımı ve tansiyon ilaçlarının düzensiz kullanımı kan basıncında dalgalanmalara neden olabilir. Özellikle orta ve ileri yaşlarda kontrol altına alınamayan hipertansiyon, beyinde küçük damar hastalıkları, kalp krizi ve beynin iletişim ağında hasar riskini artırır. Bu damar hasarları, hem vasküler demans hem de Alzheimer hastalığı için ek bir risk faktörüdür.

  • Nasıl önlem almalı? Tansiyonunuzu düzenli olarak ölçün, doktor kontrollerinizi aksatmayın ve ilaçlarınızı doktorunuzun önerdiği şekilde kullanın. Tuz tüketimini azaltın, sağlıklı beslenmeye ve ideal kilonuzu korumaya dikkat edin.

Diyabet ve Metabolik Sendrom

Diyabet nedeniyle kan şekeri seviyesinin uzun süre yüksek seyretmesi, beyni besleyen küçük damarlarda hasara, iltihaplanmaya ve insülin direnci üzerinden bilişsel gerileme riskine yol açabilir. Diyabetin hipertansiyon ve obezite ile birlikte görülmesi riski önemli ölçüde artırır. Metabolik sendrom; yüksek tansiyon, yüksek kan şekeri, bel çevresinde yağlanma ve kan yağlarında bozuklukların bir arada bulunduğu bir durum olup, beyin damarlarında hasar ve kronik iltihaplanma yoluyla bilişsel gerileme riskini artırabilir.

  • Nasıl önlem almalı? Kan şekeri, tansiyon ve kolesterol değerlerinizi düzenli olarak takip edin ve doktorunuzun tedavi planına mutlaka uyun. Sağlıklı ve dengeli beslenin, ideal kilonuzu koruyun ve düzenli yürüyüş yapın.

Sağlıksız Beslenme

Doymuş yağlar açısından zengin gıdalar, aşırı tuz tüketimi, şekerli içecekler ve işlenmiş gıdalar; obezite, insülin direnci, hipertansiyon ve ateroskleroz gelişimini kolaylaştırarak beyin ve damar sağlığını olumsuz etkileyebilir. Bu tür beslenme kronik iltihaplanmayı ve oksidatif stresi artırarak sinir hücrelerinde hasara ve zamanla bilişsel işlevlerde gerilemeye zemin hazırlayabilir. Yaz aylarında yüksek kalorili beslenme, dondurma ve şekerli içecek tüketimi ile geç saatlerde yemek yemek; kilo, vücut lipid metabolizması ve glisemik indeks üzerinde olumsuz etkiler yaratır.

  • Nasıl önlem almalı? Sebze, meyve, baklagiller, tam tahıllar, balık, kuruyemiş ve zeytinyağı gibi sağlıklı yağları içeren Akdeniz tipi beslenme modelini benimseyin. Yemeklerinizde porsiyon kontrolüne dikkat edin.

Hareketsizlik

Günümüzün önemli sorunlarından hareketsizlik; obezite, diyabet, hipertansiyon ve depresyon üzerinden demans riskini artırır. Yaz aylarındaki sıcak hava, özellikle yaşlı bireylerin dış ortam aktivitelerini kısıtlayabilir ve yürüyüşten kaçınmalarına neden olabilir. Bilimsel veriler, uzun süreli hareketsiz bir yaşam tarzının beyin sağlığı için bağımsız bir risk faktörü olabileceğini göstermektedir.

  • Nasıl önlem almalı? Doktorunuzun önerdiği sürelerde orta şiddette fiziksel aktivite yapmayı hedefleyin. Yürüyüşlerinizi sabah erken veya akşam serin saatlerde yapmaya özen gösterin.

Sigara ve Alkol

Sigara, damar iç yüzeyini bozarak beyne giden kan akışını azaltır ve özellikle damar tıkanıklığına bağlı bilişsel gerileme riskini yükseltir. Alkol ise doğrudan beyinde toksik etki yaratarak hafıza ve öğrenme süreçlerini olumsuz etkiler. Ayrıca, alkol kullanımı uyku bozukluklarına ve başta B vitaminleri olmak üzere beslenme yetersizliklerine yol açarak bilişsel işlevlerin bozulmasına katkıda bulunabilir.