Üsküdar Üniversitesi Diş Hastanesi Restoratif Diş Tedavisi Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Ayşenur Turan, dondurma veya aşırı soğuk gıdaların tüketimi sonrası yaşanan ağrıların kökenleri, yaygın bilinen 'beyin donması' ile diş hassasiyeti arasındaki temel ayrımlar ve dişlerdeki duyarlılığı artıran risk faktörleri hakkında önemli bilgiler paylaştı.
Dentin Açığa Çıkarsa Soğuk Ağrı Yapar
Dr. Öğr. Üyesi Turan, toplumda 'beyin donması' olarak adlandırılan durumun, genellikle çok soğuk yiyecek veya içeceklerin damak ve boğazın üst kısmında bulunan sinirleri aniden uyarmasıyla ortaya çıktığını belirtti. Turan, “Birkaç saniye ile birkaç dakika süren keskin bir baş ağrısı oluşur. Bu durum farklı sebeplerden kaynaklanabilir; her zaman doğrudan dişlerden kaynaklandığı anlamına gelmez.” diye ekledi. Soğuk gıdaların dişlerle teması, dişin koruyucu tabakaları sağlam olduğunda genellikle ağrıya yol açmaz. Ancak Turan’a göre, bazı kişilerde dişin mine altındaki dentin tabakası açığa çıktığında soğuk uyaranlar ağrıya sebep olabilir. Diş hassasiyetinde ağrı belirli bir dişte hissedilir ve soğuk temasla başlar. Bu hassasiyet tekrarlayabilir ve altta yatan diş sorunu çözülene kadar devam edebilir. Ice cream headache ise soğuk yiyecek veya içeceğin özellikle damağa teması sonrası birkaç saniye içinde gelişen, alın veya şakaklarda hissedilen kısa süreli bir baş ağrısıdır ve genellikle 30 saniye ile birkaç dakika içinde tamamen kaybolur.
Ağrı Her Zaman Diş Kaynaklı Değil
Diş minesi zayıf olan bireylerde diş hassasiyetinin daha sık görüldüğünü ifade eden Dr. Öğr. Üyesi Turan, “Ancak bunun ‘ice cream headache’ (beyin donması) sıklığını artırdığı kesin olarak gösterilmemiştir.” dedi. Dondurma yerken hissedilen ağrının kaynağının her zaman aynı olmadığını vurgulayan Turan, “Ağrı bazı kişilerde gerçekten dişlerden, bazılarında ise nörolojik mekanizmalardan kaynaklanabilir. Hatta iki durum aynı anda da görülebilir. Ağız içindeki sinir uçları ile beyin damarları arasındaki bağlantı, büyük ölçüde trigeminal sinir aracılığıyla kurulur. Bu ortak sinir ağı, hem dişlerden ve ağız dokularından gelen duyuları hem de başın bazı bölgelerindeki ağrı sinyallerini işlemeye yardımcı olur.” şeklinde açıklamalarda bulundu.
Hassasiyet Giderici Macunlar Çözüm Olabilir
Hassasiyet giderici diş macunlarının, soğuk ve sıcak gibi uyaranlara karşı oluşan diş ağrısını hafifletmeye yardımcı olabileceğini belirten Dr. Öğr. Üyesi Turan, “Bu ürünlerin bir kısmı, potasyum nitrat gibi içeriklerle diş sinirinin uyarılabilirliğini azaltarak hassasiyeti hafifletmeyi hedefler.” dedi. Diğer formüllerin ise kalay florür (stannous fluoride), arginin ve kalsiyum karbonat, biyoaktif cam (NovaMin) veya kalsiyum fosfat bileşikleri gibi maddeler içerdiğini aktardı. Bu bileşenlerin, dentin yüzeyindeki mikroskobik kanalcıkları kısmen kapatarak soğuk uyaranların diş sinirine ulaşmasını zorlaştırdığını ve böylece hassasiyetin azalmasına katkı sağlayabileceğini vurgulayan Turan, düzenli kullanımda etkilerinin genellikle birkaç hafta içinde görülmeye başladığını ve etkinliğin kişiden kişiye değişebileceğini belirtti.
Yanlış Alışkanlıklar Hassasiyeti Tetikliyor
Soğuk gıdaların hem hızlı tüketilmesinin hem de ağızda bekletilmesinin farklı mekanizmalarla ağrıyı tetikleyebileceğine dikkat çeken Dr. Öğr. Üyesi Ayşenur Turan, “Genel olarak ise çok soğuk bir gıdayı hızlı tüketmek, klasik ‘beyin donması’ (ice cream headache) açısından daha riskli kabul edilir.” dedi. Ağız içindeki sinir hassasiyetinin artmasına günlük hayatta farkında olmadan yapılan bazı alışkanlıkların katkıda bulunabileceğini söyleyen Turan, özellikle sert kıllı diş fırçası kullanmanın veya yanlış fırçalama tekniği uygulamanın zamanla diş minesinin aşınmasına ve diş eti çekilmesine yol açarak dişlerin dış uyaranlara karşı daha hassas hale gelmesine neden olabileceğini ifade etti. Asitli yiyecek ve içeceklerin sık tüketiminin, diş sıkma ve gıcırdatma alışkanlığının, diş beyazlatma ürünlerinin gereğinden sık kullanımının ve yüksek aşındırıcılığa sahip diş macunlarının uzun süre tercih edilmesinin de diş yüzeyini etkileyerek geçici veya kalıcı hassasiyete katkıda bulunabileceğini belirtti. Ayrıca, çok sıcak ve çok soğuk yiyecek veya içeceklerin peş peşe tüketilmesi, ağız hijyeninin ihmal edilmesi, reflü gibi durumlar veya tekrarlayan kusmaların da diş minesini aşındırarak sinir uçlarının dış uyaranlara karşı daha duyarlı hale gelmesine neden olabileceği uyarısında bulundu.
