Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), 15 Temmuz 2026 tarihinde demans riskini düşürmeye yönelik ikinci baskı rehberini kamuoyuyla paylaştı. Bu kapsamlı kılavuz, fiziksel aktivite, sosyal etkileşim, kronik rahatsızlıkların kontrolü ve çevresel etkenler gibi pek çok değiştirilebilir risk faktörünün önemini vurguluyor. Yeditepe Üniversitesi Hastaneleri Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Canan Aykut Bingöl, demansın kesin bir tedavisi olmadığını, ancak yaşam boyu süren koruyucu alışkanlıkların hastalık riskini ciddi ölçüde azaltmada anahtar rol oynadığını ifade etti.

Demans Görülme Sıklığı Artıyor

Dünya genelinde milyonlarca kişiyi etkileyen demans, yaşlanan nüfusla birlikte giderek daha ciddi bir halk sağlığı meselesi haline geliyor. DSÖ'nün güncellediği “Demans Riskinin Azaltılması Rehberi”, hastalığın ortaya çıkma olasılığını düşürebilecek yaşam tarzı değişikliklerine dair en yeni bilimsel kanıtları bir araya getiriyor. Prof. Dr. Bingöl, 2019'da yayımlanan ilk rehberden sonra hazırlanan bu ikinci baskının, son yıllardaki bilimsel gelişmeler ışığında önemli ölçüde genişletildiğini belirtti. 2021 itibarıyla dünya genelinde yaklaşık 57 milyon bireyin demans ile yaşadığını, bu vakaların çoğunun düşük ve orta gelirli ülkelerde olduğunu hatırlatan Prof. Dr. Bingöl, demansı tamamen durduran veya geriye çeviren bir tedavi yönteminin henüz mevcut olmadığını vurguladı. Bu nedenle, yaşam boyu uygulanabilecek koruyucu stratejilerin, gelecekte demans insidansını azaltmada en etkili yaklaşım olarak görüldüğünü ve risk faktörlerinin büyük bir kısmının değiştirilebilir olduğunu, bunların erken dönemde kontrol altına alınmasının büyük önem taşıdığını sözlerine ekledi.

Yeni Risk Faktörleri ve Öneriler

Güncellenen rehberde, HIV, inme ve travmatik beyin hasarı da dahil olmak üzere sekiz yeni risk faktörü tanımlanırken, daha önceki sekiz risk faktörüne ilişkin bilimsel kanıtlar da yeniden değerlendirildi. Rehber, önerilerini üç ana başlık altında topluyor: sağlıklı yaşam alışkanlıklarının teşvik edilmesi, demans riskiyle bağlantılı sağlık sorunlarının etkili yönetimi ve çevresel risk faktörlerinin azaltılması. Prof. Dr. Bingöl, özellikle düzenli fiziksel aktivite, bilişsel egzersizler ve aktif bir sosyal yaşamın sürdürülmesinin önemini vurguladı. Normal bilişsel işlevlere veya hafif bilişsel bozukluğa sahip yetişkinler için bilişsel eğitim programları ve sosyal etkinliklere katılım önerilirken, düzenli fiziksel aktivitenin demans riskini azaltmada en güçlü bilimsel kanıtlarla desteklenen uygulamalardan biri olduğu belirtildi.

Kronik Hastalıkların ve Çevrenin Rolü

Rehber, yaşam tarzının yanı sıra, hipertansiyon, diyabet, obezite, yüksek kolesterol, işitme kaybı, uyku bozuklukları ve depresyon gibi kronik hastalıkların uygun şekilde yönetilmesinin de koruyucu etkisine dikkat çekiyor. Sigaranın bırakılması güçlü bir öneri olarak sunulurken, alkol tüketiminin sınırlandırılması ve sağlıklı beslenmenin de riskin azaltılmasına katkı sağladığı ifade ediliyor. Yeni rehberde ilk kez çevresel risk faktörlerine daha geniş yer verildiği ve özellikle hava kirliliğine uzun süre maruz kalmanın demans gelişimi açısından önemli bir risk faktörü olarak değerlendirildiği belirtildi.

Demans Riskini Azaltmak İçin 7 Öneri

Prof. Dr. Canan Aykut Bingöl, demans riskini azaltmak için günlük yaşamda uygulanabilecek yedi temel öneriyi sıraladı:

  • Düzenli fiziksel aktivite yapın.
  • Sosyal yaşamın içinde kalın, sosyal ilişkilerinizi sürdürün.
  • Tansiyon, diyabet ve kolesterol gibi kronik hastalıklarınızı kontrol altında tutun.
  • Sigara kullanmayın, alkol tüketimini sınırlayın.
  • Akdeniz tipi dengeli ve sağlıklı beslenin.
  • İşitme ve görme kayıplarını ihmal etmeyin, gerektiğinde tedavi olun.
  • Düzenli ve kaliteli uyuyun, beyin sağlığını destekleyen yaşam alışkanlıkları edinin.