Türkiye'nin biyolojik çeşitliliğini koruma altına almak amacıyla geliştirilen Önemli Doğa Alanları (ÖDA) envanterinin güncellenmesi için ilk ulusal koordinasyon çalıştayı Ankara'da gerçekleştirildi. İlk olarak 2006 yılında Doğa Derneği tarafından yayımlanan bu envanter, 20 yıl sonra kapsamlı bir yenileme sürecine giriyor. Çalıştayda, 12 sivil toplum kuruluşu temsilcisi, 11 üniversiteden akademisyenler ve Tarım ve Orman Bakanlığı'na bağlı üç genel müdürlüğün uzmanları bir araya gelerek süreci başlattı. Bu işbirliği, güncel verilerin doğa koruma politikalarına entegrasyonu, ÖDA'lar üzerindeki tehditlere karşı kullanımı ve akademi-kamu-sivil toplum ortaklığının güçlendirilmesi konularını ele aldı.
Küresel Standartlarda Kapsamlı Veri Toplama
Önemli Doğa Alanları, hassas ekosistemleri, endemik türleri ve nesli tehlike altındaki canlıları barındıran kritik yaşam alanlarını tanımlayarak, biyolojik çeşitliliğin korunmasında uluslararası standartların uygulanmasına olanak tanıyor. 2006'daki ilk envanterde bitkiler, böcekler, balıklar, amfibiler, sürüngenler, kuşlar ve memeliler dahil 305 Önemli Doğa Alanı belirlenmişti. Doğa Derneği koordinasyonunda 2023'te başlayan ve 2029'da tamamlanması hedeflenen güncelleme çalışması, son yirmi yıldaki değişimleri, kayıpları ve yeni keşifleri bilimsel verilerle kayıt altına alacak. Dünya Doğa Koruma Kurumu (IUCN) tarafından 2016 yılında küresel standart olarak kabul edilen ÖDA yaklaşımı çerçevesinde, uluslararası uzmanlarla işbirliği içinde Türkiye'den akademisyen ve uzmanların katkılarıyla veri derleme çalışmaları aralıksız sürdürüldü.
İki yıl süren ve 12 uzmanın katılımıyla gerçekleştirilen öncü çalışmaların ilk sonuçları, Türkiye'nin biyolojik zenginliğine dair çarpıcı bilgiler sundu. Bu kapsamlı araştırmada 9 tür grubuna ait toplam 7.144 önemli konum tespit edildi. Belirlenen noktalar arasında 38 amfibi ve sürüngen türü için 61 nokta, 2.333 bitki türü ve varyetesi için 3.794 nokta, 122 içsu balığı türü için 381 nokta, 56 kelebek türü için 338 nokta, 14 kızböceği ve yusufçuk türü için 92 nokta, 42 kuş türü için 256 nokta, 26 memeli türü için 137 nokta ve 875 yumuşakça türü için 2.083 nokta yer alıyor. Bu güncelleme çalışmasını öncekilerden ayıran en önemli fark, analiz edilen canlı gruplarının genişletilmesi oldu; bitkiler, yusufçuklar, kelebekler, iç su balıkları, amfibiler, sürüngenler, memeliler ve kuşlara ek olarak bu yıl yumuşakçalar da dahil edildi. Devam eden süreçte onlarca farklı disiplinden uzmanın katkısıyla endemik, nesli tehlike altında ve hassas türlerin habitatları titizlikle haritalandırılacak. Çalışmayı gerçekleştiren uzmanlar arasında Prof. Dr. Ahmet Emre Yaprak, Prof. Dr. Ali Kandemir, Prof. Dr. Hasan Yıldırım, Dr. Tuğkan Özdöl (Bitkiler); Prof. Dr. Ahmet Karataş, Uzman Cem Orkun Kıraç, Dr. Şafak Arslan (Memeliler); Prof. Dr. Kerim Çiçek (Sürüngenler ve Amfibiler); Dr. Evrim Karaçetin (Kelebekler); Prof. Dr. Burçin Aşkım Gümüş (Yumuşakçalar); Doç. Dr. Ali Miroğlu (Kızböcekleri & Yusufçuklar); Prof. Dr. Baran Yoğurtçuoğlu (İç Su Balıkları); Dr. Şafak Arslan (Kuşlar) ve Prof. Dr. Muhammed Zeynel Öztürk, Dr. Enes Taşoğlu (CBS) bulunuyor. Doğa Derneği Koruma Programı Koordinatörü Dr. Şafak Arslan, elde edilen bilimsel bulguların, Kunming-Montreal Küresel Biyoçeşitlilik Çerçevesi'nin %30 Korunan Alan Hedefi doğrultusunda ulusal koruma politikalarına entegre edileceğini ve 2029'da tamamlandığında envanterin anlık güncellenebilen çevrimiçi bir yazılıma dönüşeceğini belirtti. Ayrıca, ulusal koruma stratejilerine şeffaf ve bilimsel bir çerçevede entegrasyonu sağlamak amacıyla ÖDA Ulusal Koordinasyon Grubu oluşturulması hedefleniyor.
